Suy giãn tĩnh mạch chân: nguyên nhân, dấu hiệu và khi nào cần đi khám

Suy giãn tĩnh mạch chân là gì?

Suy giãn tĩnh mạch chi dưới là tình trạng chức năng đưa máu từ chân về tim bị suy giảm, khiến máu ứ lại, làm tăng áp lực trong lòng tĩnh mạch và gây ra các thay đổi về triệu chứng, da và tổ chức xung quanh. NHS (Anh) mô tả giãn tĩnh mạch là những tĩnh mạch sưng phồng, xoắn vặn thường gặp ở chân; phần lớn trường hợp không nguy hiểm nhưng có thể gây khó chịu và biến chứng nếu không được đánh giá.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Cơ chế chính là các van một chiều trong tĩnh mạch bị suy yếu theo tuổi tác, không ngăn được máu chảy ngược xuống dưới do trọng lực, gây ứ máu ở chân. Áp lực tăng cao có thể lan sang hệ tĩnh mạch nông nếu van các tĩnh mạch xuyên hoạt động kém hiệu quả. Theo MSD Manual, tắc tĩnh mạch, hở van, rối loạn bạch huyết hoặc lực co cơ bao quanh tĩnh mạch giảm đều có thể góp phần làm tăng áp lực tĩnh mạch.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ gồm: tuổi cao, nữ giới, thừa cân béo phì, mang thai, tiền sử huyết khối tĩnh mạch sâu, chấn thương chân, công việc phải đứng lâu hoặc ngồi lâu ít vận động, mang vác nặng, và tiền sử gia đình có người bị giãn tĩnh mạch. Người béo phì có nguy cơ suy van tĩnh mạch chi dưới cao hơn rõ rệt.

Triệu chứng thường gặp

Giai đoạn sớm triệu chứng thường mờ nhạt: đau nhức, mỏi chân, phù nhẹ khi đứng lâu hoặc ngồi nhiều, chuột rút về đêm, cảm giác châm chích như kiến bò ở cẳng chân. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể thấy căng tức, nặng chân, đau, mệt mỏi, ngứa; triệu chứng thường nặng hơn khi đứng lâu hoặc trời nóng, và đỡ hơn khi nghỉ ngơi, gác chân cao — đúng như NHS mô tả.

Ở giai đoạn muộn hơn có thể xuất hiện sưng bàn chân, phù mắt cá, cảm giác đi giày chật hơn, tĩnh mạch nổi ngoằn ngoèo (đôi khi đường kính trên 10 mm), da đổi màu, chàm da, và loét da quanh mắt cá khó lành.

Phân độ CEAP giúp nói cùng một “ngôn ngữ bệnh”

Giới chuyên môn thường dùng phân độ CEAP (lâm sàng – nguyên nhân – giải phẫu – sinh lý bệnh) để mô tả mức độ bệnh, từ C0 (chưa thấy dấu hiệu) đến C6 (loét đang hoạt động). Hướng dẫn ESVS 2022 (European Society for Vascular Surgery, đăng trên European Journal of Vascular & Endovascular Surgery 2022; 63: 184–267) lấy phân độ này làm nền cho mọi quyết định điều trị. Người bệnh không cần tự xếp độ, nhưng hiểu rằng “chỉ nổi gân xanh” khác với “đã đổi màu da, phù dai dẳng” sẽ giúp trao đổi với bác sĩ chính xác hơn.

Khi nào cần đi khám, khi nào là cấp cứu?

Nên đi khám khi chân đau, nặng, ngứa hoặc sưng kéo dài; da vùng tĩnh mạch đổi màu, khô, bong tróc; hoặc có vết loét không lành sau 2 tuần. NHS khuyến cáo liên hệ bác sĩ ngay khi vùng da đau, nóng, sưng đỏ.

Cần đi cấp cứu khi: sưng – đỏ – nóng – đau dữ dội một chân (nghi huyết khối tĩnh mạch sâu); chảy máu ồ ạt do vỡ tĩnh mạch giãn; loét sâu, chảy mủ hôi kèm sốt; hoặc đột ngột khó thở, đau ngực (nghi tắc mạch phổi).

Phụ nữ mang thai và người lớn tuổi cần lưu ý gì?

Phụ nữ mang thai dễ bị giãn tĩnh mạch do thay đổi nội tiết, tăng thể tích máu và tử cung chèn ép tĩnh mạch. Phần lớn trường hợp cải thiện sau sinh, nhưng thai phụ vẫn cần theo dõi vì nguy cơ viêm tĩnh mạch nông huyết khối và huyết khối tĩnh mạch sâu tăng lên. Người lớn tuổi, người đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch có thể diễn tiến nặng dù triệu chứng ban đầu không điển hình, nên không chủ quan khi thấy da đổi màu hoặc loét.

Tham khảo: NHS – Varicose veins; ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on Chronic Venous Disease; MSD Manual – Chronic Venous Insufficiency.

Nếu bạn đang có triệu chứng tương tự, hãy mang theo danh sách thuốc đang dùng và kết quả khám trước đây khi đi khám. Xem quy trình đặt lịch hoặc gọi 0394 596 999 để được hướng dẫn.